Weet je nog… Luilak

Een vergeten traditie in Bergen?

Weet je nog… Luilak

Luilak is een folkloristische viering die wordt gehouden op de zaterdag voor Pinksteren. De traditie wordt vooral IN Noord-Holland gevierd. Van oorsprong wordt tijdens Luilak in de vroege morgenuren door kinderen veel lawaai gemaakt om langslapers en telaatkomers wakker te maken en te bespotten.

Ondanks dat de viering met Pinksteren samenvalt, is deze niet christelijk gebonden. Er wordt vrij algemeen van uitgegaan dat het een viering is met een Friese oorsprong.
Over de symboliek en de herkomst van het feest bestaan verschillende interpretaties, maar hoogstwaarschijnlijk komt het voort uit de traditie dat de langslaper, degene die het laatst uit bed kwam, op de zaterdag voor Pinksteren de anderen uit het gezin of de familie op ‘luilakbollen’ (warme broodjes met stroop) moest trakteren. Later zou dat wekken overgenomen zijn door straatjongens die in groepjes rondtrokken en rumoer maakten. Ook sleepten ze spullen en dode dieren mee die aan de dichte deuren werden gebonden.
Van de zestiende en zeventiende eeuw is bekend dat de viering al op de vrijdagavond na zonsondergang begon, en dan tot de volgende avond duurde. Niet zelden vochten de straatjongens met elkaar of tegen mannen. In de achttiende eeuw verschuift het begin van Luilak dieper de nacht in.

Aan het einde van de negentiende eeuw werd luilakviering ontmoedigd. Zo riep de burgemeester van Wormerveer in 1884 op om het vieren tegen te gaan. Na 1965 wordt het feest weer steeds populairder, opvallend is dat sindsdien ook de nadruk weer lag op het lawaai maken. Naast belletje trekken (waarbij dan de avond ervoor preventief de bel wordt afgezet) dat al sinds het begin van twintigste eeuw veel gedaan werd, begon men ook fietsen met ratels (fietskleppers) of fietssirenes uit te rusten, of oude bussen, pannen of blikjes achter de fiets aan te slepen.

Tegenwoordig ligt de jeugd liever lang in bed, dus de kans dat u morgenochtend vroeg gewekt gaat worden is uiterst klein.