Deel

NPO-Ombudsman buigt zich over 'Opstandelingen' in Bergen

De specifieke insteek brengt mogelijk eerder een invoelende dan een kritische houding mee...

NPO-Ombudsman buigt zich over 'Opstandelingen' in Bergen

In het BNNVARA-programma Opstandelingen zien we burgers in conflict met overheden of met elkaar. Hoe kan het dat sommige kwesties zó uit de hand lopen? Over één van de afleveringen komt een klacht binnen. Om het beeld te kunnen schetsen van “een zielige maar strijdbare burger” hebben de journalistieke programmamakers zaken niet onderzocht of wel bekeken maar “de waarheid vervolgens verzwegen,” zo schrijft de klager. De ombudsman oordeelt dat de programmamakers veel ruimte mogen nemen bij het maken van dit programma, maar dat niet álles kan.

De uitzending en de klacht
In juni 2019 zendt BNNVARA de serie Opstandelingen uit, een viertal programma’s waarin, volgens de website van de omroep, presentator Sophie Hilbrand buurten en dorpen bezoekt waar “bewoners zich het slachtoffer voelen van voortdurend bestuurlijk onrecht en in conflict zijn met het lokale bestuur of met elkaar”. Iedere aflevering draait om een lokaal conflict. Sophie probeert samen met de opstandelingen en bestuurders de kern van het probleem te ontrafelen. Waar is het mis gegaan en hoe heeft het zo uit de hand kunnen lopen? De aflevering van 19 juni betreft de gemeente Bergen, waar bestuur en een aantal burgers al lang met elkaar overhoop liggen. Het programma laat zien waarom één bewoner zich door de gemeente gemangeld voelt en hoe hij samen met enkele andere dorpsbewoners de strijd aangaat.

De klager, een inwoner van het dorp, schrijft dat “in het programma de gemeente Bergen, het college van B&W, de gemeenteraad, het ambtenarenapparaat, een viertal makelaars en huurders van gemeentelijke woningen afgeschilderd [worden] als door en door corrupt. Het tegendeel is echter het geval. Om tot het door de makers gewenste beeld te komen van een zielige maar strijdbare burger tegenover een harteloze, corrupte en niet tot overleg bereid zijnde overheid, hebben de makers in hun uitzending ‘feiten’ en beweringen niet onderzocht, of wél onderzocht maar de waarheid vervolgens verzwegen.” De klager gaat op een website met lokaal nieuws met de regisseur van het programma in discussie, maar ze blijven het oneens of dit programma journalistiek ongeoorloofd eenzijdig is.

De klager vraagt mij vervolgens om de betrokken omroep “tot rectificatie te dwingen, BNNVARA en de makers te dwingen hun excuses aan te bieden en BNNVARA op te dragen te gaan onderhandelen over een gepaste schadevergoeding aan alle betrokkenen. Tot de laatste groep behoren ook de inwoners van de gemeente Bergen, aangezien zij worden afgeschilderd als leden van een corrupte gemeenschap.”

Vooraf
Om over één ding direct helder te zijn: ik dwing geen rectificatie of schadevergoeding af bij een omroep of programma. Die bevoegdheid hebben we in Nederland gelegd bij de rechter, de hoogste macht in onze rechtstaat, omdat dit raakt aan het principe van redactionele vrijheid en dus de fundamentele vrijheid van de pers. Voor een rectificatie moet een klager naar de rechter.

Ik leg een journalistieke productie langs de lat van de Journalistieke Code. Journalisten die werken voor de publieke omroepen (dus ook buitenproducenten en freelancers) worden geacht zich aan deze richtlijnen te houden. Eventuele sancties op het niet naleven van de code zijn aan hoofd- en eindredacties en uiteindelijk aan de omroepen, maar niet aan mij.

Invalshoek
Vooropgesteld is dat we hier niet te maken hebben met een programma dat alle kanten van een zaak zegt te tonen. De invalshoek van het programma is op de website duidelijk weergegeven (“waar bewoners zich het slachtoffer voelen van voortdurend bestuurlijk onrecht en in conflict zijn met het lokale bestuur of met elkaar”). Het wordt door de regisseur – ook in een gesprek met mij – steeds gedefinieerd als: “Wat maakt iemand tot een opstandeling? Waarom gelooft iemand niet meer in het gewone politieke proces?”

Het programma hanteert niet – zoals een onderzoeksjournalistieke reportage zou doen – de vorm dat de uitkomsten van een researchproces aan het publiek worden voorgelegd. Wel vindt voor het programma onderzoek plaats, per aflevering zes weken research. De makers gaan vervolgens bij de aanpak uit van een vorm van (rechts)ongelijkheid tussen de ‘opstandeling’ en de ‘andere krachten’ zoals bestuurders en ambtelijke organisaties. Cruciaal is dat het hier gaat om het zich slachtoffer voelen. Deze insteek zorgt ervoor dat de makers meekijken met één kant van de kwestie en keuzes maken, zowel in enscenering, vormgeving en montage als in de inhoudelijke aspecten die in het programma worden verwerkt. Die vrijheid hebben makers, ook binnen een journalistiek kader, en dat kan ertoe leiden dat niet alle voorhanden zijnde informatie in een programma aan de orde komt of met evenveel nadruk verteld wordt.

De gekozen invalshoek en de mogelijke gevolgen daarvan (bijvoorbeeld het bieden van veel ruimte aan een centrale figuur/figuren om de eigen kant van het verhaal uit te leggen; meer uitnodigend dan kritisch interviewen) kunnen in het geval van Opstandelingen, zeker ín het programma, sterkere nadruk gebruiken. Een keuze maken mág, maar wees er uiterst transparant over. Omdat over het programma blijkbaar misverstanden kunnen ontstaan, hebben de programmamakers hier zelf inmiddels toe besloten.

Aanpak en werkwijze
Omdat het een journalistiek programma betreft, moet een verhaal wel op een feitelijk fundament berusten. Daar heeft de klager bij een aantal fragmenten uit het programma specifieke kritiek op. Zijn overkoepelend punt is dat de makers (regisseur en presentator) de kant van het verhaal van de hoofdpersoon niet voldoende kritisch bevragen, en hem met onvolledige of onjuiste informatie laten wegkomen. Daardoor ontstaat een onjuist en schadelijk beeld van gemeente, ambtenaren en burgers van Bergen.

De makers stellen daarentegen dat het er in het programma niet om draait om uit te leggen wie er gelijk heeft, maar om te laten zien hoe een kwestie zó uit de hand kan lopen dat iemand een opstandeling wordt. En in dat proces zijn een eenzijdige blik van hoofdpersonen en het vervolgens uitvergroten, omkeren of negeren van informatie belangrijke fenomenen. Daarmee staan de makers, de klager en ik op een lastig journalistiek kruispunt.

Een groot aantal van de kritiekpunten van de klager wortelt in de specifieke insteek van het programma. Het gaat niet zozeer om wie gelijk heeft, maar om hoe een conflict kan escaleren, waarbij de underdog – de ‘opstandeling’ – als hoofdpersoon wordt gekozen. Dramatisch begrijpelijk: een strijdend burger is interessanter om naar te kijken dan een bestuurlijk proces of ambtelijke organisatie. Maar het is ook journalistiek gezien interessant om de beweegredenen van boze burgers te laten zien.

Het programma componeert vervolgens – soms meer en soms minder zichtbaar – om het punt van het gelijk heen en presenteert de onderliggende informatie over het conflict hoofdzakelijk vanuit één gezichtshoek, fundamenteel anders dan bijvoorbeeld een onderzoeksjournalistiek programma dit zou doen. Al is dat in deze aflevering ook niet exclusief het geval: er zit in het programma wel een aantal passages uit een interview met de burgemeester, degene die door de hoofdpersoon als kwade genius wordt gezien.

Grenzen aan de ruimte
Mag een journalistiek programmamaker, als deze vooral één kant aan een verhaal wil laten zien, dan van alles, omdat de hoofdpersoon dat nu eenmaal zo ziet of zegt of voelt? Geeft het feit dat iemand zich tekortgedaan ‘voelt’ programmamakers een vrijbrief om niet uitputtend aan te tonen of dit ‘voelen’ op waarheid gebaseerd is? Ik zie veel ruimte, maar er zijn ook grenzen.

Aantijgingen (zeker wanneer deze een strafrechtelijke connotatie hebben of als smadelijk gekwalificeerd kunnen worden) mogen niet zonder wederhoor of context blijven. Waar expliciete beschuldigingen uitgesproken worden, ook door een geïnterviewde hoofdpersoon, moet een programmamaker iets doen. Bijvoorbeeld: een aantijging van corruptie moet bevraagd, geduid of weersproken worden. Dat gebeurde hier in een enkel geval niet (of niet duidelijk genoeg).

Conclusie
Positie kiezen kan, ook in een journalistiek programma van de publieke omroepen. Daarin op basis van research meer ruimte geven aan de visie en opvattingen van één hoofdrolspeler is niet verboden. Glashelder moet wel zijn dat dát is wat het programma is: geen feitelijke reconstructie maar ontrafelen hoe iemand die zich gemangeld voelt, tot boze burger wordt. Dit oogmerk en de consequenties ervan voor de werkwijze en het uiteindelijke product staan voor dit programma op de bijbehorende website beschreven, maar moeten ook ín het programma duidelijker gemaakt worden. Daar zijn de programmamakers het mee eens.

De specifieke insteek brengt mogelijk eerder een invoelende dan een kritische houding mee. En niet alle voorhanden zijnde informatie zal gelijkwaardig behandeld worden. Ook dat kan, al is daarmee niet gezegd dat een programmamaker in alle gevallen de kant van een hoofdpersoon kan kiezen. Wat in dit programma overigens ook niet gebeurt: de presentator neemt de hoofdpersoon ook vriendelijk de maat en laat hem op een enkel moment kritisch naar zichzelf kijken zonder dat hij daarmee ‘opstandeling-af’ is. Wel had dit vaker gemogen, en meer kritische vragen hadden de getoonde tegenstellingen niet aan scherpte doen verliezen.

Door aanpak en insteek is een serie als Opstandelingen een productie op een lastig kruispunt van gelijk hebben en ongelijk voelen. Het is journalistiek interessant en geoorloofd om ook eens aan de andere kant van de straat te gaan staan en proberen uit te leggen hoe een burger een opstandeling wordt. Maar wel even goed uitkijken bij het oversteken!

Foto: Margo Smit ombudsman NPO

Meer 'Politiek':

Fractievoorzitter Kies Lokaal, Janina Swart stapt uit de politiek

8 november 2019

Donderdag 12 december neemt de oprichtster van KiesLokaal afscheid van de gemeenteraad

Janina Swart: "Na de onrustige tijd na de laatste verkiezingen is er nu een stabiele raad, een stabiele coalitie...

Bergen onderzoekt reparatie Egmondse bestemmingsplannen

8 november 2019

De gemeente gaat de onderwerpen onderzoeken waarop - volgens de Raad van State - de bestemmingsplannen tekort schoten

De gemeente Bergen onderzoekt of reparatie mogelijk is van de bestemmingsplannen voor de voetbalfusielocatie in Egmond aan den Hoef en...

Bergenaren in de media: John Bok wint rechtszaak Lex Schrama

8 november 2019

De vergunning voor de dakopbouw is volgens de RvS onherroepelijk

Bergenaar John Bok krijgt ook groen licht van de Raad van State voor het realiseren van een tweede recreatiewoning bij zijn woning.

Recreatief verhuur van woningen in Bergen alleen nog in juli en augustus

5 november 2019

Besluit kan leiden tot 1100 extra woningen die worden toegevoegd aan de woningmarkt

Het college van burgemeester en wethouders stelt de raad voor de huisvestingverordening (HVV) aan te passen om recreatief verhuur van...

"Zie politici niet als leugenaars en graaiers", zegt filosoof, schrijver en tv-maker Alicja Gescinska

8 november 2019

"Als je er werkelijk van doordrongen bent dat politici niets kunnen verwezenlijken, dan is de democratie dood"

Het is zeer gevaarlijk als er op grote schaal getwijfeld wordt aan politici. "Als je er werkelijk van doordrongen bent dat politici niets kunnen verwezenlijken...

Startschot voor lokaal sportakkoord (filmpje)

8 november 2019

Sociale en vitale gemeente door aantrekkelijk sportklimaat

Afgelopen dinsdag 5 november jl. ondertekenden in het gemeentehuis van Bergen wethouder Sport Antoine Tromp en vertegenwoordigers...

Gemeente Bergen actualiseert parkeerbeleid

1 november 2019

‘inbreng ervaring inwoners en ondernemers onmisbaar’

De gemeente Bergen gaat het parkeerbeleid actualiseren. Inwoners kunnen hun mening geven en ervaringen en ideeën inbrengen op www.argu.co/parkereninbergen.

Vijf BUCH ambtenaren geschorst

1 november 2019

Zij zijn geschorst in afwachting van hun ’onvoorwaardelijk ontslag’

De BUCH werkorganisatie heeft vijf ambtenaren geschorst omdat zij misbruik hebben gemaakt van hun bevoegdheden.

Heeft u 'Prangende vragen aan het college?'

1 november 2019

Interviewer Ruud Bredewold stelt vragen aan VVD-wethouder Jan Houtenbos

U kunt iedere vraag stellen die betrekking heeft op de portefeuille van de wethouder. Stuur uw vraag naar...

Bergen in de media: Kwartiermaker moet orde op zaken stellen in Bergen

1 november 2019

Arend Jan van den Beld van de VVD vergelijkt de kwartiermaker met de coach van een voetbalteam

Er komt een kwartiermaker die een einde moet maken aan de politieke onrust in Bergen. Dat heeft de gemeenteraad...

Het Paddenpad in Bergen is toe aan vernieuwing. En de inwoners van Bergen bepalen zelf hoe het er uit gaat zien.

1 november 2019

U kunt meedenken door de enquête in te vullen. U kunt aangeven welk ontwerp uw voorkeur heeft.

Het Paddenpad is het fietspad dat loopt tussen de Meerweg en de Sluislaan. Het ligt in een gevoelig natuurgebied (Natura 2000).

Bergenaren in de media: Memoires van een oud-burgemeester - Niet bezig om iedereen te vriend te houden

1 november 2019

Ivo Opstelten was al op zijn 28ste burgemeester

Deze week verschijnen de memoires van oud-burgemeester en oud-VNG-voorzitter Ivo Opstelten.

Gemeentebelangen is op vakantie en kan niet aanwezig zijn tijdens gemeenteraadsvergaderingen

27 oktober 2019

Vanaf 18 november a.s. is M. van Kranenburg weer present

Gemeentebelangen acht openheid en transparantie van cruciaal belang en daarom wil ik graag het onderstaande met u delen.

Informatieavond over jongerenhuisvesting in de gemeente Bergen

25 oktober 2019

Waar en wanneer: Jongerencentrum de Kazerne op woensdag 20 november

Het sociaal team Bergen organiseert in samenwerking met Kennemer Wonen een informatieve bijeenkomst over jongerenhuisvesting.

Bergen in de media: Ex-wethouder GroenLinks, ’Bestuurscultuur in gemeente is verziekt’

25 oktober 2019

’Blaas in de raad je spieren niet zo op’

"Zo mooi als de gemeente Bergen is, zo ziek is de bestuurscultuur.” Met deze tweet kijkt Yolan Koster...

Voordelige zonnepanelen-actie voor inwoners Bergen

25 oktober 2019

Collectieve inkoop = scherpe prijs

Een collectief van regionale installateurs biedt huiseigenaren de mogelijkheid om zonnepanelen te laten installeren tegen...

Warm welkom voor nieuwe inwoners

25 oktober 2019

Voor de eerste bijeenkomst zijn ruim vijfhonderd nieuwe inwoners uitgenodigd

Vanaf dit jaar vinden bijeenkomsten met nieuwe inwoners plaats in de gemeente Bergen. “Het college wil nieuwe inwoners een warm welkom geven...

Herbouw De Beeck laat nog wel even op zich wachten

18 oktober 2019

De gemeente denkt binnen een maand duidelijkheid te hebben

De gemeente Bergen NH heeft nog geen aannemer gevonden voor de herbouwplannen van De Beeck.

Landelijke pilot ‘Gemeentelijke VerduurzamingsRegeling’ gestart in Bergen

18 oktober 2019

Tien woningen geselecteerd voor uniek project

De gemeente Bergen is als eerste in Nederland gestart met de pilot ‘Gemeentelijke VerduurzamingsRegeling’.

Lezers met een mening: Belangenvereniging Eeuwigelaan

18 oktober 2019

Bedreiging leefomgeving Eeuwigelaan

Het zal u bekend zijn dat er een bestuurscrisis gaande is in de gemeente Bergen. Niet voor niets is Bergen de laatste tijd...

Het rapport over de bestuurscultuur in Bergen van Bernt Schneiders

11 oktober 2019

In de gesprekken nam niemand een blad voor de mond...

Inleiding: De coalitiepartijen in de gemeenteraad van Bergen hebben mij gevraagd om een onderzoek te doen naar de bestuurscultuur in Bergen...

GroenLinks wethouder Yolan Koster stapt uit college

17 oktober 2019

Wederzijds vertrouwen verloren

GroenLinks maakt niet langer deel uit van de coalitie in Bergen. De fractie heeft helaas moeten concluderen...

Potentiële bouwlocaties 1200 woningen bekend

11 oktober 2019

Bergen 437 - de Egmonden 584 - Schoorl 177

Wethouder Klaas Valkering heeft de locaties bekendgemaakt waar het college de komende jaren 1200 woningen wil laten bouwen.

Bouwbegroting Bergen: 1200 woningen realiseren

8 oktober 2019

Wethouder Klaas Valkering: “Ambitieus, jazeker, maar wat mij betreft ook realistisch."

Gemeente Bergen heeft in een aparte ‘bouwbegroting’ de ambities voor de komende jaren vastgelegd. En die zijn hoog.

Bergen krijgt eerst puinruimer, dan pas nieuwe burgemeester

11 oktober 2019

Een tijdelijk 'zwaargewicht' moet eerst orde op zaken stellen

Bernt Schneiders heeft het onderzoek naar bestuurscultuur afgerond en heeft zijn rapport klaar.

Bergen in de media: Bewoners Bergen zijn politiek zat: "We zijn nog geen stap verder"

11 oktober 2019

Al lange tijd botert het niet tussen de verschillende initiatiefgroepen, het gemeentebestuur en de politiek

Inwoners van Bergen hebben in een brief aan Arthur van Dijk, commissaris van de Koning van Noord-Holland, hulp gevraagd...

Reactie Gemeente Belangen en BBB in antwoord op Manifest Nieuw Vertrouwen

7 oktober 2019

Iets meer harmonie in onze gemeente is altijd welkom want we willen allemaal een mooier Bergen, Egmond en Schoorl

Graag willen Gemeentebelangen en Behoorlijk Bestuur Bergen langs deze weg hun verontschuldigingen aanbieden aan de gezamenlijke initiatiefgroepen...

Pilot: gemeente wil wonen in recreatiewoningen makkelijker maken

4 oktober 2019

Nieuw plan maakt verkrijgen van vergunningen sneller, goedkoper en eenvoudiger

De gemeente Bergen wil het makkelijker maken om permanent te wonen in een recreatiewoning in stedelijk gebied.

Bergen in de media: Politiek sluit dossier rond lage verkoopprijzen gemeentelijk vastgoed

4 oktober 2019

Volgens dat onderzoek zou er 'niets mis' zijn met de transacties met opvallend lage waardes

Het dossier naar de zeer lage verkoopprijzen van gemeentelijk vastgoed in Bergen lijkt door de politiek gesloten.

Tijdens de raadsvergadering afgelopen donderdag 3 oktober nam Femke Ouëndag van GroenLinks afscheid van de raad

4 oktober 2019

Vertrouwen...

Voorzitter, ik had eerst voor een ieder hier een persoonlijk woordje voorbereid, maar daar is vanavond helaas geen ruimte voor…

U wilt ook een B&B beginnen in de gemeente Bergen?

2 oktober 2019

Wat zijn de regels...

Gemeente Bergen is voor inwoners en bezoekers een zeer aantrekkelijke gemeente met diverse mogelijkheden voor recreatie en toerisme.

Bergen in de media: Onderzoek Rijksrecherche naar 'foute' ambtenaar Bergen jaar later nog niet klaar

4 oktober 2019

De hooggeplaatste ambtenaar zou steekpenningen hebben aangenomen...

Het strafrechtelijke onderzoek naar de ontslagen Bergense topambtenaar Van H. is nog niet afgerond. Dat laat het Openbaar Ministerie weten.

Gemeente Bergen zet in op het halen van de duurzaamheidsdoelen

27 september 2019

Wat houdt het vlaggen 4Global Goals in?

Afgelopen donderdag is het vier jaar geleden dat de Global Goals door de VN zijn aangenomen. Om te laten zien dat de gemeente Bergen werk maakt...

Inwoners en ondernemers Bergen vaker tevreden over dienstverlening

27 september 2019

Maar... inwoners noemen verbeterpunten: "Eerder luisteren naar inwoners en ondernemers en ze tijdig betrekken bij initiatieven"

Inwoners en ondernemers in Bergen zijn iets vaker tevreden over de gemeentelijke dienstverlening dan drie jaar geleden. Dat blijkt uit de grootschalige...

Terug