Deel

Museum Het Sterkenhuis

Tweehonderdtwintig jaar na dato: de Invasie 1799

Museum Het Sterkenhuis

Historisch Museum Het Sterkenhuis in Bergen staat stil bij het roemruchte jaar 1799, waarin op 19 september in Bergen slag wordt geleverd tussen Frans-Bataafse troepen en Brits-Russische legers. Een zilveren roebel en een zilveren medaille, die dag uit voorzorg begraven door een Russisch onderofficier, staan centraal in de presentatie ‘Invasie 1799’ die te zien is op de eerste verdieping van het museum. Op donderdag 19 september zijn van 11.00 tot 17.00 uur de hele dag medewerkers van het museum aanwezig om u alles te vertellen over de hevige strijd die – tot voor de deur van Het Sterkenhuis – werd geleverd en de beide bijzondere zilveren kleinoden die hieraan herinneren.

Een Russische onderofficier begraaft zijn zilveren medaille en zilveren roebel
Dit gebeurde tijdens hevige gevechten van zijn onderdeel tegen een Frans-Bataafse eenheid in de ochtend van 19 september 1799. Tijdens werkzaamheden begin deze eeuw wordt er een bijzondere vondst gedaan. Een zilveren roebel van tsarina Ecatharina II uit 1782 en een zilveren medaille met aan de ene kant de tekst: “Voor de winnaars bij de Vrede van 19 december 1791” en aan de andere kant de initialen van tsarina Ecatharina. Uitgereikt aan een Russische onderofficier in 1791. Hij vocht in de Russisch-Turkse oorlog die duurde van 1787 tot 1791. De vrede werd in Jassy, Rusland gesloten. Naast de zilveren medaille voor onderofficieren was er een gouden versie voor de officieren en een bronzen voor de soldaten. De medaille en roebel werden bij elkaar gevonden. De eigenaar, een onderofficier, moet deze twee voorwerpen begraven hebben tijdens de opmars naar Bergen op 19 september 1799 rond 3 uur in de ochtend. Dit deed hij omdat hij er zeker van was dat als hij gevangen genomen zou worden, hij deze mooie bezittingen aan de vijand moest overdragen, Fransman of Bataaf.

Hoe komen de medaille en de roebel in Bergen terecht?
Medio 1799 heeft Frankrijk grote delen van Europa veroverd. De koning van Engeland en de tsaar van Rusland zijn bang dat Frankrijk hun respectievelijke landen ook gaat aanvallen. Zij vormen een coalitie en besluiten tot een invasie op het vasteland van Europa, om te beginnen in de Bataafse Republiek (2e Coalitie Oorlog), om zo de macht van Frankrijk in te perken. Op 27 augustus 1799, vier uur in de ochtend, landen er 7000 Britten (Engelsen, Schotten, Welshmen en Ieren) op de Noord-Hollandse kust onder bevel van generaal Ralph Abercromby, tussen Groote-en Kleine Keeten. De Bataafse kustverdediging o.l.v. generaal Herman Willem Daendels is kansloos. Zij moeten vluchten en verlaten tevens de stelling Den Helder. Op 28 augustus wordt Den Helder ingenomen alsmede de Bataafse oorlogsvloot verslagen van Schout-bij-Nacht Samuel Story. De Britten nemen de Zijpe in en de omringdijk is een perfecte verdediging tegen mogelijke aanvallen van de Fransen en Bataven. Op 10 september valt het gecombineerde Frans-Bataafse leger aan, onder bevel van de Franse opperbevelhebber generaal Guillaume Marie Brune. De Britten worden op 3 plaatsen aangevallen, Eenigenburg/Sint Maarten, Schoorldam/Krabbendam en Petten. Alle aanvallen van het Frans-Bataafse leger worden afgeslagen. In de 8 dagen hierna komen er nog eens 15.000 Britten en 18.000 Russen in Den Helder aan land. Zij staan dan onder opperbevel van de hertog van York. Half september telt het Frans-Bataafse leger ruim 40.000 manschappen. En dan is het 19 september, de hertog van York besluit, in alle vroegte, de Frans-Bataafse stellingen aan te vallen, en wel op 4 plaatsen tegelijk. De zwaarste aanval wordt op Bergen uitgevoerd o.l.v. de Russische generaal Ivan Hermann von Fersen, met 9.000 Russen en 2.500 Britten. Na zware gevechten in Camperduin, Hargen, Groet, Schoorl en Aagtdorp wordt Bergen ’s morgens om 07.30 uur door de Russen en Britten ingenomen. Om dit te vieren, geven zij zich over aan drinkgelagen; het Franse arsenaal, de kroegen en woningen zijn niet veilig. Generaal Brune besluit een tegenaanval in te zetten, aangevuld met nieuwe troepen. Er volgt een hevige strijd bij de Ruïnekerk en in het Bergense bos. Hier wordt generaal Hermann met 1275 manschappen gevangen genomen. De overige Russen en Britten moeten vluchten, nu onder bevel van de Russische generaal Essen, naar hun stellingen in de Zijpe. Duizenden Fransen, Bataven, Russen en Britten, waaronder de Russische onderofficier, eigenaar van de zilveren medaille en zilveren roebel, komen deze dag om, tussen de Zijpe en Bergen.

De invasie: het vervolg
De tweede slag bij Bergen vindt op 2 oktober 1799 plaats. Er zijn zware gevechten in de duinen tussen Bergen en “het huidige Bergen aan Zee”. De Britten en Russen trekken op via de duinen en het strand naar Egmond aan Zee. Het Frans-Bataafse leger wordt tegen de avond verdreven en ze trekken zich terug op de lijn Beverwijk-Castricum-Limmen-Akersloot. In de ochtend van 6 oktober vallen de Britten en Russen de Frans-Bataafse stellingen aan bij Limmen, Akersloot en Bakkum. Castricum wordt ingenomen. Snel daarna neemt de Franse generaal Brune Castricum weer in. Een laatste charge van de Bataafse cavalerie zorgt er voor dat de invasietroepen zich moeten terugtrekken.
De strijd eindigt echter onbeslist en er gaan geruchten dat de Franse generaal Brune door de hertog van York is omgekocht. Brune zou 2 raspaarden en een grote som geld in de vorm van gouden munten hebben ontvangen. Op 18 oktober 1799 wordt er een wapenstilstand getekend in het hoofdkwartier van Brune aan de Oudegracht in Alkmaar. Op 22 oktober vertrekken de eerste Britten en Russen uit Den Helder. Door het slechte weer verlaten de laatste Britse en Russische schepen Den Helder op 29 november 1799. Er zijn tijdens deze invasie ruim 20.000 doden, gewonden en vermisten te betreuren, Britten, Russen, Fransen en Bataven. Ter nagedachtenis aan de gevallenen werd in 1901 het Russisch Monument in Bergen onthuld. Er liggen bij het monument ruim 500 Russen en enkele Britten begraven, gesneuveld op 19 september en 2 oktober 1799. Het monument bevindt zich bij de splitsing Russenweg/Notweg.
[Tekst John Grooteman].

Permanente tentoonstelling Invasie 1799 | t/m 27 okt 2019 | 1e verdieping Museum het Sterkenhuis, Oude Prinsweg 21, Bergen NH | open ma – zo 13.00 – 17.00 u
19 sept 2019 | hele dag toelichting door medewerkers bij ‘Invasie 1799’ | 11.00 – 17.00 uur.
Illustratie/ets:
Gevangenneming Generaal Hermann, ets, Collectie Museum Het Sterkenhuis (code: 1799 nr.8)

Klik op één van de afbeeldingen voor een vergroting.

Museum Het Sterkenhuis Museum Het Sterkenhuis Museum Het Sterkenhuis

Meer 'Evenementen':

Marjolein Meijers Trio in Vredeskerkje tijdens Kunst10Daagse

18 oktober 2019

Wanneer: donderdag 24 oktober om 20.00 uur

Deze donderdag belooft weer een afwisselende muzikale avond te worden met Marjolein Meijers, de zangeres...

De Flageolettes treden op in de Ruïnekerk

18 oktober 2019

Wanneer: zondag 27 oktober om 15:00 uur

De Flageolettes zijn Femke op gitaar & accordeon, Lilian op drums/percussie en Marlon op contrabas.

Shopping Night Bergen

18 oktober 2019

Wanneer: vrijdag 25 oktober van 10:00-22:00

53 shops zijn open deze avond, waarvan vele een speciale actie hebben. Bij diverse horecagelegenheden...

Boekpresentatie Arabesk, over Simeon ten Holt. Sprekers: Cherry Duyns, Robert Lambermont en Kees van Domselaar

18 oktober 2019

Waar en wanneer: Museum Kraneburgh op zondag 27 oktober 15:00 uur

J. Heymans presenteert zijn nieuwe boek Arabesk in Museum Kranenburgh in een lecture-performance met Cherry Duyns, Robert Lambermont en Kees van Domselaar.

Nacht van de nacht vanuit de Schaapskooi Bergen

18 oktober 2019

Wanneer: zaterdagavond 26 oktober om 19.30 uur

Op deze zaterdagavond start vanaf de Schaapskooi aan de Zeeweg in Bergen een wandeling in het donker. Het is dan namelijk 'De Nacht van de Nacht'.

Kunst10Daagse pop-up tentoonstelling 'Vind ik (niet) leuk?'

18 oktober 2019

Rabobank x Studio C x BSG

Tijdens de Kunst10Daagse 2019 wordt de Rabobank Bergen omgetoverd tot expositieruimte voor een pop-up tentoonstelling van leerlingen van de Berger Scholengemeenschap (BSG).

Talkshow Maxim Hartman & Steven de Peven in de Taverne

18 oktober 2019

Wanneer: donderdag 24 oktober om 21:00 uur

Op deze donderdag zal Steven de Peven een talkshow presenteren in de Taverne. In deze editie zal hij zijn kompaan Maxim Hartman uitnodigen om te spreken over kunst...

Bomvol programma Taverne tijdens de Kunst10Daagse

18 oktober 2019

Vrijdag 18 oktober: Thank God It's Friday

Lekker afdansen aan het begin van de herfstvakantie! O wat zijn we uit met DJ's Frank en Guido.

Bijzondere expo in Camperduin

18 oktober 2019

‘GESTRAND’ in Struin (filmpje)

In de loop der eeuwen zijn voor de kust van Noord-Holland tientallen schepen gestrand. Eén daarvan is de Prince George, die in 1921 vastliep...

Workshop Natuurfotografie met fotograaf Frank Nieuwenhuizen

14 oktober 2019

Waar en wanneer: Staatsbosbeheer op vrijdag 18 oktober

Meer weten over natuurfotografie? Staatsbosbeheer biedt op deze vrijdag in samenwerking met...

Bergenaar Hans Haring presenteert gedichtenbundel ‘vissen in het gras'

18 oktober 2019

Waar en wanneer: in de zaal van Louis Witte, Forest, Van Blaaderenweg 10 op zaterdag 19 okt. om 17.00 uur

Eerder al publiceerde Hans met anderen in de bundel OPENgeDICHTen, plus in diverse bladen en kranten.

Buitendag in teken van paddenstoelen

18 oktober 2019

Waar en wanneer: Buitencentrum Schoorlse Duinen op zondag 20 oktober

Elke derde zondag van de maand van 11.00 tot 15.00 uur is er een Buitendag. Een heerlijke dag vol (gezins)activiteiten...

Herfstfeest met Elfje Fier

18 oktober 2019

Waar en wanneer: Buitencentrum Schoorlse Duinen op woensdag 23 en zondag 27 oktober

Poppentheater Belletje Sterk speelt deze dagen een vrolijk herfstavontuur. De voorstelling hoort bij het Elfendeurtjespad.

Lezing: De Trans-Siberische spoorlijn

18 oktober 2019

Waar en wanneer: T&O gebouw op zaterdag 19 oktober

Op deze zaterdag start het nieuwe lezingen seizoen van SCABEO weer in T&O in Bergen.

Wat je vooral even moet zien (of beluisteren) tijdens de Kunst10Daagse 2019

18 oktober 2019

Tips van de Flessenpost! UITGELICHT!

Voormalige Fabbrica 'the place to be' tijdens de Kunst10Daagse 2019

Vrijdag 11 oktober Live: Tome Browne & Band aansluitend Freestyler DJ Sam Hof

11 oktober 2019

Programma Taverne aankomende week

Een legend in de Taverne, want wie kent Funkin' For Jamaica van Tom Browne niet.

Voormalige Fabbrica 'the place to be' tijdens de Kunst10Daagse 2019

11 oktober 2019

Kom je ook naar de opening en het Kunstenaarsbal op zaterdag 19 oktober ?

Naast een spectaculaire expositie van kunstenaar John Breed is er dagelijks wel een aangenaam feestje te vieren tussen kunstenaars en DJ's.

Bijzondere expo fotograaf Ernest Selleger bij restaurant Cunst

11 oktober 2019

Opening op zaterdag 19 oktober 16.30

Fotograaf Ernest Selleger en Eelke ten Broeke van restaurant Cunst zijn voor de Kunst10Daagse deze keer op zoek gegaan naar de schoonheid van het verval.

Poëzie en Muziek

11 oktober 2019

Waar en wanneer: in de Bieb op donderdag 17 oktober

Trio Ed Stokman verzorgt op deze donderdag een optreden in de bibliotheek in Bergen. Het trio uit Schoorl...

Voor in de agenda: Bach ontmoet Händel

11 oktober 2019

Waar en wanneer: Ruïnekerk op zondag 3 november 16.00 uur

De Stichting Bachcantate Bergen verzorgt een concert met als thema ‘Bach ontmoet Händel’. Beiden werden in hetzelfde jaar 1685 geboren...

Pianorecitals in huisje Simeon ten Holt tijdens Kunst10daagse

11 oktober 2019

Concerttijden: 12.30, 14.30 en 16.30 uur

Pianist Marnix van de Poll speelt van zaterdag 19 t/m zondag 27 oktober (behalve op maandag 21 oktober) op acht dagen elke dag...

Op zoek naar strikken & stropers in de Schoorlse duinen

11 oktober 2019

Wanneer: Een spannend spel op woensdag 23 oktober

De boswachter van Staatsbosbeheer ziet de laatste tijd regelmatig strikken staan. Deze vallen zijn door de stropers in de Schoorlse Duinen geplaatst...

Workshop Ademen, het medicijn van de toekomst

11 oktober 2019

Waar en wanneer: Schoorl op 12 en 13 oktober

Je ademt al je hele leven zuurstof in je lichaam, zuurstof geeft ons levensenergie. Zonder zuurstof leef je immers niet langer dan een paar minuten.

Cinekid Festival in Cinebergen

11 oktober 2019

Wanneer: 21 t/m donderdag 24 oktober

Het jaarlijkse kindermediafestival voor kinderen tussen de drie en de veertien komt eraan en strijkt neer op bijna veertig locaties in het land.

Wies en de Liefde treden op in de Ruïnekerk

11 oktober 2019

Wanneer: zaterdag 19 oktober 20:15 uur

Lust, het nieuwe thema van de Kunst10Daagse in Bergen dit jaar. Aan Wies en de Liefde vorig jaar al de vraag of ze dit bijzonder kunstig...

Word een échte kunstenaar tijdens de Rabo Familiedag!

11 oktober 2019

Iedereen is welkom op maandag 21 oktober in Stedelijk Museum Alkmaar

Altijd al nieuwsgierig geweest naar de unieke collectie van het Stedelijk Museum Alkmaar? Wil je meer weten over kunst en droom je er stiekem van...

Cabaret en Klassiek in De Blinkerd

11 oktober 2019

Wanneer: aankomend weekend

Komend weekend is er cabaret en klassieke muziek in Dorpscentrum De Blinkerd in Schoorl.

Op zoek naar... garnalen, platte vissen, knippende krabben en zeesterren

11 oktober 2019

Wanneer: zondag 20 oktober

Op deze zondag gaat IVN weer korren in Bergen aan Zee. Korren gebeurt met een groot net dat door de IVN gids in zee wordt geplaatst en...

Jazzimprovisatie-workshop Harmoniegebouw Bergen

11 oktober 2019

Wanneer: zondag 13 oktober a.s. van 10.30 – 12.00 uur

Dit seizoen 2019/2020 geeft saxofonist/workshopleider Victor Posch voor het achtste jaar op rij een serie van negen jazzimprovisatie-workshops...

Een Lust voor het Oog, 15-daagse expositie in Het Wapen van Bergen

Waar en wanneer: Vijverlaan 15, 13 t/m 27 oktober, dagelijks 11.00-17.00 uur

Het Wapen van Bergen is een kunstparadijs voor gevestigd en aanstormend talent. De locatie aan de Vijverlaan in Bergen omvat diverse...

40ste editie Rondje Bergen

4 oktober 2019

Wanneer: zondag 6 oktober, starttijden vanaf 09.45 uur

Rondje Bergen wordt altijd georganiseerd op de eerste zondag van oktober.

Directeur over de Vloer in Kranenburgh

4 oktober 2019

Patrick van Mil van Stedelijk Museum Alkmaar geeft rondleiding

Op zondag 13 oktober a.s. deelt de directeur van Stedelijk Museum Alkmaar, Patrick van Mil, zijn persoonlijke blik op onder meer...

John Breed exposeert in het voormalige Fabbrica tijdens de 26ste editie van de Kunst10Daagse

4 oktober 2019

Zaterdag 19 oktober wordt de expositie officieel geopend door kunstenaar John Breed om 19.00 uur.

De werken van John Breed worden wereldwijd gewaardeerd door kunstliefhebbers en artiesten.

Galerie Tha Banque en thema van de Kunst10Daagse 'Lust'

4 oktober 2019

Presentatie kunstwerken op zaterdag 5 oktober van 13.00 tot 14.00 uur

Op deze zaterdag is de inbreng van de schilderijen in Tha Banque voor de jury onder leiding van Erik Tierolf en Pauline Bakker.

Terug