Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer

Gesponsord door vrienden van de Ruïnekerk

Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer

Foto: De symbolische overhandiging van de zonnewijzer door Voorzitter van Vrienden van de Ruïnekerk, Bert Wolven aan Ruud Smit: voorzitter en beheer en onderhoud.

Afgelopen weken heeft Pronk Bouw een bijzondere opdracht mogen uitvoeren aan de Ruïnekerk. De oorspronkelijke zonnewijzer is weer terug op de topgevel van het zuidtransept! En hij werkt! De schaduw van de wijzer geeft de tijd goed zichtbaar aan.

Zonnewijzer
U ziet drie afbeeldingen van de zonnewijzer op de zuidgevel van de zijbeuk van de Ruïnekerk. Links een afbeelding uit het archief van Cultureel Erfgoed, midden uit een boek met de situatie midden 20e eeuw en rechts zoals de zonnewijzer er uitziet na restauratie in 2018.

Bij de reconstructie voor de restauratie is zoveel mogelijk de originele vorm en uitvoering benaderd. In vroeger tijden was een zonnewijzer op een publiek gebouw vaak een noodzaak voor de bewoners, omdat lang niet iedereen een klok had. De zonnewijzer op de Ruïnekerk is waarschijnlijk om die reden aangebracht.

Lokale zonnetijd
Het is een verticale zuidwijzer. De muur staat niet helemaal precies zuid, ongeveer 4° naar het oosten. Daarom is de zonnewijzer niet helemaal symmetrisch. De schaduw van de stijl geeft de lokale zonnetijd aan. Dat was in de tijd vóór de 19e eeuw gebruikelijk. Dat betekent dat als de zon in het zuiden staat, het lokaal 12 uur is. Als dat in Bergen zo is dan is dat op dat ogenblik in plaatsen ten oosten van Bergen allang niet meer, daar is het op dat moment volgens de dáár geldende lokale zonnetijd al later. Lokale zonnetijd was heel gewoon in die tijd. Al die tijdverschillen tussen de verschillende plaatsen werd pas hinderlijk bij de introductie van de trein toen er aanmerkelijk sneller gereisd kon worden tussen de verschillende plaatsen.

Tijdzones
Om orde in deze tijdchaos te scheppen wordt er daarom gebruik gemaakt van tijdzones. In eerste instantie was dat per land geregeld. Nederland had van 1 mei 1909 tot 16 mei 1940 ‘Amsterdamse tijd’ waarbij de Westerkerk in Amsterdam als referentie werd gebruikt. Later werd dat wereldwijd geregeld met tijdzones met het astronomisch observatorium in Greenwich als referentie. In Nederland wordt de Midden‐Europese tijdzone gebruikt, dat is de tijd die gelijk loopt met de gemiddelde (lokale) zonnetijd in Görlitz (Saksen), Duitsland. De klokkentijd is daarom in Nederland altijd ongeveer 40 minuten later dan de zonnetijd, want zon staat in Nederland ongeveer 40 minuten later in het zuiden dan in Görlitz. Dit tijdsverschil wordt bepaald door het verschil in lokale Nederlandse oosterlengte en de 15° oosterlengte (ongeveer Görlitz) waarop de Midden‐Europese tijd is gebaseerd. In de zomertijd wordt de klok 1 uur vooruit gezet.

Van zonnetijd naar klokkentijd
Bij het omzetten van de lokale zonnetijd naar klokkentijd is behalve de vaste lengtecorrectie, die voor de Ruïnekerk resulteert in +42 minuten en 25 seconden, ook nog een door het jaar heen variabele correctie nodig: de tijdsvereffening. Deze correctie wordt veroorzaakt doordat de aarde een niet‐cirkelvormige baan om de zon beschrijft, maar een ellipsvormige baan én omdat de aardas een helling heeft van ongeveer 23°44′. De tijdsvereffening varieert door het jaar heen tussen ‐16 min. en +14 min. Dat betekent dus 42 minuten optellen bij de lokale zonnetijd van de zonnewijzer, dan is het hooguit een kwartier vroeger of later dan uw horloge, afhankelijk van de datum (in de zomer nog een uur extra voor de zomertijd).

Vereniging De Zonnewijzerkring
De zonnewijzer is geregistreerd in het landelijke bestand van zonnewijzers dat bijgehouden wordt door de vereniging De Zonnewijzerkring. Bij de restauratie is gebruik gemaakt van de kennis van deze vereniging. Meer over zonnewijzers en de vereniging vindt u op de site van de De Zonnewijzerkring.

Gegevens van de locatie
Exacte locatie: 52°40’13,1″NB, 4°42’25,7″OL; volgens RD‐net: x: 108543; y: 520419, De torenmuur heeft een azimut van 176°.
Deze gegevens zijn afkomstig van de gemeente Bergen, afd. landmeten.

Klik op één van de afbeeldingen voor een vergroting.

Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer Foto van de week... de Ruïnekerk heeft weer een zonnewijzer